niedziela, 27 kwietnia 2014

Leluja, czyli dziewczęta z mieczami

Gdy usłyszałam (a raczej przeczytałam) po raz pierwszy-  wstyd powiedzieć, nie wiedziałam co to słowo oznacza.  Trudno znaleźć też bliższe informacje w sieci. Dziwne to, bo dotyczy jednego z bardziej charakterystycznego motywu w polskiej sztuce ludowej. Jeżeli coś udało mi się znaleźć to są to wpisy na blogach.

Leluja. 
Jednobarwna, symetryczna, wycinana wzdłuż jednej, pionowej osi, doczekała się tysięcy wariantów i odmian. Podstawowe reguły są proste: na dole skromniejsza podstawa, a na górze rozbudowana, pełna ażurów korona przypominająca koronę drzewa. Najczęściej mamy do czynienia z zamkniętą, owalną, ale zdarzają się też otwarte, w formie kielicha. Całość „okraszona” dowolnym zestawem symetrycznych motywów zwierzęcych, roślinnych i ludzkich. Najwięcej lelui ma formę stylizowanych drzew albo kwiatów w doniczce, ale na początku ubiegłego wieku karierę zrobił „nowy model” - leluja przypominająca monstrancję.
Miejsce kogucików i wiewiórek zajęły na niej aniołki oraz krzyże. 

Leluja, drzewko życia. 
Skąd pochodzi to słowo? Brzmi jak  "Alleluja". 
I chociaż wycinano i ozdabiano lelujami dom z okazji świąt nie tylko na Wielkanoc (ale na Wielkanoc- pisanki), to kojarzy się mi z Wielkanocą. To pewnie przez to Alleluja. 
A może przez wiosnę - drzewko, kogutki, wiewiórki...
Słowo to ma  w sobie melodię, urok i radość życia.  

sobota, 19 kwietnia 2014

Skłoń gałązki, Drzewo Święte

Ulżyj członki rozpięte.
Odmień teraz onę srogość,
którą masz z przyrodzenia. 
Spuść lekućko i cichućko, 
Ciało Króla Niebieskiego...



Tekst tej pieśni jest tłumaczeniem (bardzo luźnym tłumaczeniem, raczej inspiracją) łacińskiego tekstu z VII w. Vexilla regisAutor oryginału, biskup Poitiers - Wenancjusz Fortunat , ułożył go dla uczczenia kawałka drzewa Krzyża Świętego, podarowanego w 569 r. księżniczce Radegundzie przez cesarza bizantyńskiego Justyna II. 
Oryginałowi   (wersja niemiecka wikiepdii, gdyz tutaj podano caly tekst) jednak daleko do uroku polskiej wersji... 



Ps. Triduum Paschalne   muzycznie