"Bubliki" - historia piosenki

Rok 1921. Po czasach wojny, rewolucji,

kolektywizacji i głodu, który pochłonął pięć milionów ofiar,

nastaje era NEPu.

Kończy się terror czeki, zezwolono na podjęcie małych prywatnych przedsięwzięć. Na scenę, a ściślej ujmując, na ulice  miast i miasteczek Związku Rad wypłynęli  drobni przedsiębiorcy, handlarze, rzemieślnicy; nie zawsze wykształcona i nie zawsze legalna "mała burżuazja". 
W tym to czasie na ulicach Odessy, pięknej i pełnej życia, jak najbardziej europejskiej metropolii, którą w stosunkowo niewielkim stopniu dotknął głód „wojennego komunizmu” (więcej  zdjęc)

usłyszeć można było tę piosenkę

Wkrótce śpiewano ją nie tylko w całym ZSRR, lecz rozpoczęła się  jej międzynarodowa kariera.

Zawitała w nadwiślańskich salonach,

wplotła się w atmosferę elizejskich  szansonów 

by wyruszyć  za wielka wodę wraz z klezmerskimi emigrantami.  

- O ilez jednak  inaczej musiała brzmieć ta uliczna, "baciarska" piosenka, o dziewczynie sprzedajacej obwarzanki w wygłodzonym kraju rad, niż w warszawskich,  paryskich czy nowojorskich klubach.

- Niniejszym uznajemy wyższość moskiewsko- odeską,  nad salonowością Ochnowicza,

ą-ę szansonów czy nawet zaciągań swingowo - klezmerskich; łatwo można sobie wyobrazić, że to wlasnie tak, takim wspanialym, zachryplym głosem spiewano tą piosenkę - jak też  i inne licznie pojawiające się w tym najweselszym okrese w historii ZSRR - piosenki uliczne, w Odessie 90 lat temu

*** 

Jednak prawdziwa "kariera", naszą piosenkę  dopiero czekała.  

Dokładnie 40 lat później, przebywajacy na Krymie Dymitr Szostakowicz komponuje 

dla Mścisław Rostropowicza drugie ze swoich wiolonczelowych koncertów:

„Bubliki” pojawiają się w drugiej części - Allegretto (od 15:20). Temat piosenki, zacytowany dokładnie w pierwszych taktach, powraca raz po raz, wpleciony w dialog wiolonczeli z orkiestrą, coraz bardziej rozszarpany, z coraz bardziej narastajacym dramatyzmem i groteską,  tak charakterystycznymi dla twórczości Szostakowicza, by na koniec powtorzony z ironią  - przejść w cyrkowe fanfary rozpoczynajace finałowe Allegretto -

Melodia bedzie wciaz powracała w tej części,  na przemian: cyrkowo – groteskowo i lirycznie.

***

Piosenka ta, tak wtopiła sie w miejski folklor, że w programach koncertowych (a nawet w Wikipedii) wspomina się tylko o jej uliczno odesskim pochodzeniu.

Ale piosenka ma autora. Napisał ją w 1926 roku poeta-  Jakow Jadow, za namową i do melodii -  zagranej przez swojego przyjaciela, kabaretowego artysty, Grigorija Krasawina,  którego miały zachwycić, w czasie wizyty w Odessie,  nawoływania ulicznych sprzedawczyń. Pomimo międzynarodowej popularności swojej piosenki -Jadow żył w biedzie. Jego sława autora " Bublikow" nie ułatwiała mu takoż życia a tym bardziej kariery na sowieckiej estradzie w czasie ery Stalina w latach 30- tych. Wtedy – pomóc mięli mu wdzięczni odescy artyści – grając jego piosenki i zbierając dla niego „rubliki” (za rosyjska wikipedia).

***

Można by sądzić, że przebywający na Krymie Szostakowicz usłyszał piosenkę śpiewaną na odeskiej ulicy. Ale motyw "Bublikow" pojawia się u Szostakowicza już  40 lat wcześniej, w tym samym okresie, gdy triumf święciła piosenka Jadowa, we wczesnej operze kompozytora - Nos (wg opowiadania Gogola). Ironicznie i dość okrutnie i chociaż nie można dosłuchać się melodii, aluzja wydaje się jednoznaczna. 

Gdzieś, przez te wszystkie lata, musiała towarzyszyć ona Szostakowiczowi... a może to tylko  deja vu  odeskiego klimatu :) 

ps.   sluchalam (wrzuta)